तुझं-माझं का जमेना ?

            विवाह संस्थेचे दिवसेंदिवस विघटित होणारे स्वरूप व एकीकडे ती टिकून राहावी यासाठी आपली सर्वांची धडपड आपण रोजच अनुभवत असतो. मानवी गरजांची पूर्तता एवढेच कुटुंब संस्थेचे कार्य नसून मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून कुटुंब संस्थेचे कार्य अतिशय महत्त्वाचे मानले गेले आहे. स्वाभाविक व नैसर्गिक तत्वावर आधारित असणाऱ्या अशा कुटुंब संस्थेचे महत्त्वाचे घटक म्हणजे पती व पत्नी यांच्यामधील दिवसेंदिवस गुंते वाढताना दिसत आहे. पती-पत्नी मध्ये व्यक्तिगत व कौटुंबिक पातळीवर निर्माण झालेले गुंते यांना बरेच घटक जबाबदार असले तरी त्या सर्वांमध्ये मानसशास्त्रीय घटक सर्वात महत्त्वाचा ठरत असतो.

             मुळातच स्त्री आणि पुरुष फक्त लिंगभेद या बाबतीतच  विभिन्न असून त्या दोघांचे भावनिक (emotional),मानसिक (psychological) व्यक्तिमत्व परत्वे (personality pattern), वर्तनात्मक (behavioral), दृष्टिकोण (attitude and perception) व मानसिक मान्यता (psychological belief system) या सर्व बाबतीत भिन्नता असते.  निर्माण केलेले सामाजिक संकेत, चालीरीती , परंपरा व दृष्टिकोन  प्रत्येकानेच तंतोतंत पालन करावे हा विवाह संस्थेतील अलिखित आग्रह व्यक्तिमत्वाच्या भिन्नतेमुळे बदलू शकतो व त्याचाच परिणाम म्हणून पती-पत्नीच्या अंतर्गत बंडाला सुरुवात होते.

दोन वेगवेगळ्या  मानसिक मान्यता असणारे व्यक्तिमत्व सोबत राहणे दीर्घ काळ कठीण असतं. एक तर त्यांनी एकमेकांना मनापासून स्वीकारणे वा त्यांच्यामधील असलेल्या मानसशास्त्रीय व्यक्तिमत्त्वाच्या भेदाला मान्य करणे गरजेचे असते. पती-पत्नीच्या वादामध्ये निर्माण झालेली  कारणे नेहमीच तत्कालीन कुचकामी, निरर्थक व बऱ्याचअंशी अर्थहीन असतात परंतु त्या वादाचे मूळ मानसशास्त्रीय कारण म्हणजे त्या दोघांमधील मानसशास्त्रीय व्यक्तीमत्वाचे भेद होय. खालील काही उदाहरणावरून आपल्याला हे स्पष्टपणे जाणवेल उदाहरणार्थ :

 

(1) मला मुळात समजूनच घेतले जात नाही. 

(2) आपले विचार माझ्यावर लादण्याचा प्रयत्न केला जातोय.

(3) माझ्या विचारांना अजिबात किंमत नाही.

 (4) स्वतःच्याच विश्वात गुंतलेला असतो/ असते 

(5) ओरडणे,  भांडणे, मारहाण व शिवीगाळ केली जात आहे. 

(6) विवाहबाह्य संबंध आहेत. 

(7) खूपच अहंकारी आहे. 

(8) व्यसनाधीन आहे. 

(9)शारीरिक संबंधात संतुष्टी नसणे.

(10) कुटुंबातील इतर व्यक्तींना अधिक महत्त्व दिले जात आहे. 

(11) संशयी वृत्ती आहे. 

(12) व्यवहारिक ज्ञान नाही. 

(13) आपली भूमिका (roles) व जबाबदारी (responsibility) काहीच कळत नाही.

 

        अशी एक ना अनेक कारणे घेऊन आयुष्यभर भांडणारी व आपल्या कुटुंबाला उद्ध्वस्त करणारी जोडपी मी मानसशास्त्रीय समुपदेशन प्रक्रिये अंतर्गत अनुभवलेली आहे.व्यक्तिमत्व मानसशास्त्र संदर्भात  विविध  व्यक्तिमत्वाची रूपरेषा  अगोदरच शास्त्रीय पद्धतीने मांडणी केली आहे  उदा. (paranoid, schizoid, schizotypal, antisocial, borderline, histrionic, narcissistic,  anxious, avoidant, dependent and obsessive compulsive). आपल्या व आपल्या जोडीदाराच्या मानसशास्त्रीय व्यक्तिमत्त्वाची (psychological personality) जाणीव झाल्यास पुढील गुंते  निर्माण होण्याचे टळू शकतात. आणि म्हणूनच तुझं माझं का जमेना? याबाबतीतील बऱ्याच प्रश्नांची उत्तरे तुम्हाला या समुपदेशन प्रक्रियेमध्येच मिळू शकतील. स्वर्गात निर्माण झालेल्या सर्व जोड्यांना पृथ्वीवरच स्वर्ग निर्माण करण्यासाठीच्या खूप खूप शुभेच्छा....

  

©️ डॉ. जितेंद्र गांधी

 मानसिक आरोग्य  समुपदेशन  व पुनर्वसन विषयतज्ञ

9420461580